Бугалганы липосакц ба гар татах мэс засал: ямар ялгаатай вэ?

Бугалганы асуудлыг өөх, арьс, байршлаар нь ангилж үзнэ

Бугалганы хэлбэрийн өөрчлөлт нь гоо сайхны түгээмэл асуудал бөгөөд арьс болон арьсан доорх өөх нь эмчилгээний гол бай болдог ^[4]. 2022 оны тоймд бугалга унжих шалтгаан олон хүчин зүйлтэй гэж тайлбарлаад, үүнийг ангилах арга, мэс заслын болон мэс заслын бус эмчилгээг хамтад нь авч үзсэн ^[4]. Бугалганы хэлбэрийг сайжруулах нь их хэмжээгээр турсан хүмүүс болон нас ахих тусам гарынхаа хэлбэрийг хадгалахыг хүсдэг хүмүүсийн аль алиных нь зорилго гэж тайлбарлагддаг ^[1].

2018 оны тоймд өөх хэр их байгаа, арьс хэр илүүдэж байгаа, хэлбэрийн өөрчлөлт зөвхөн гарын дээд хэсэгт байна уу, эсвэл гар бүхэлдээ, цээжний хажуу хүртэл үргэлжилж байна уу гэдгийг үнэлэх нь зөвхөн липосакц хийх, зөвхөн арьс тайрах, хоёуланг хамт хийх, эсвэл мэс заслын бус төхөөрөмж ашиглах эсэхийг шийдэхэд тус болдог гэжээ ^[1]. Ерөнхийдөө арьсны уян хатан чанар хадгалагдсан, өөх нь гол асуудал бол липосакцыг авч үздэг. Харин арьс их сунасан бол зөвхөн липосакцаар унжсан арьсыг багасгахад хэцүү тул арьс тайрахыг хамт авч үздэг.

Гар татах мэс засал гэж юу вэ?

Гар татах мэс засал нь гарын илүүдэл арьс, өөхийг тайрч аваад татаж, хэлбэрийг нь цэгцэлдэг мэс засал бөгөөд 1930-аад оноос хойш олон арга танилцуулагдсаар ирсэн ^[1]. 2018 оны тоймд гар татах мэс засал нэмэгдэж байгаа бөгөөд хүндрэл багатай, сэтгэл ханамж сайтайгаар хийх боломжтой гэж үнэлсэн ч зүсэлтийн хамгийн тохиромжтой хэлбэр, байрлалын талаар нэгдсэн санал байхгүй, тодорхой нэг арга илүү гэдгийг харуулсан судалгаа ч байхгүй гэжээ ^[1].

2014 оны өгүүлэлд гар татах мэс заслын дараа гарч болох гоо сайхны согогуудыг танилцуулж, ийм согогийг засахад хэцүү тул анхнаас нь сэргийлэх нь чухал гэжээ ^[5]. Энэ өгүүлэлд зохиогч липосакцыг хамт хийдэг L хэлбэрийн зүсэлттэй гар татах мэс засал хийсэн тохиолдлууддаа үндэслэн гарын хэлбэрийг засахад липосакцын гүйцэтгэх үүргийг авч үзсэн ^[5]. Олон улсын гоо сайхны мэс заслын нийгэмлэгийн (ISAPS) статистикт гар татах мэс засал нь их бие ба мөчдийн мэс заслын ангилалд багтдаг бөгөөд энэ ангиллын мэс засал 2009 онд 2.6 сая байсан бол 2023 онд 5.1 саяас давж өссөн ^[6].

Гар татах мэс заслын хүндрэл хэр их вэ?

2022 оны системчилсэн тойм ба мета-шинжилгээнд 29 судалгаа, 1578 өвчтөнийг шинжилсэн бөгөөд хамрагдсан судалгаа бүгд ажиглалтын судалгаа байв ^[2]. Хэвийн бус сорви 9.9%, унжилт буюу дахилт 7.79%, шарх ангайх 6.81%, шингэн хуралдалт (seroma) 5.91%, халдвар 3.64%, мэдрэлтэй холбоотой хүндрэл 2.47%, лимфийн хаван буюу лимфийн уйланхай 2.46%, арьсны үхжил буюу шарх удаан эдгэрэх 2.27%, цус хуралдалт (гематом) 2.06% тус тус бүртгэгдсэн ^[2]. Гоо сайхны шалтгаанаар дахин мэс засал хийлгэсэн нь 7.46%, гоо сайхны бус шалтгаанаар дахин мэс засал хийлгэсэн нь 1.62% байв ^[2].

2018 оны ном зохиолын тоймд 1995-2015 оны 27 судалгаа, 1065 өвчтөнийг нэгтгэсэн бөгөөд 308 хүнд (28.9%) хүндрэл ажиглагдсан ^[3]. Хамгийн түгээмэл нь гипертрофи сорви (hypertrophic scar), шингэн хуралдалт, цус хуралдалт байсан. Мэдрэлийн гэмтэл 16 хүнд (1.5%) тохиолдсон бол тромбоэмболи, сепсис зэрэг томоохон хүндрэл ажиглагдаагүй ^[3]. Дахин мэс засал хийсэн хувь судалгаанаас хамаарч 0-21% хооронд ихээхэн ялгаатай байв. Мэс заслын аргаас үл хамааран бага зэргийн хүндрэл өндөр давтамжтай гардаг тул гипертрофи сорви болон мэдрэл гэмтэх магадлалын талаар өвчтөнд мэдэгдэх ёстой гэж зохиогчид дүгнэсэн ^[3].

Липосакцыг хамт хийхэд юу өөрчлөгддөг вэ?

2022 оны мета-шинжилгээнд олон хүчин зүйлийг хамтад нь шинжилсэн үр дүнгээр гарын дотор талд зүсэлт хийх нь хүндрэлийн өндөр эрсдэлтэй холбоотой байсан, харин липосакцыг хамт хийхэд зарим хүндрэл бага тохиолдсон гэж мэдээлжээ ^[2]. Гэхдээ энэ нь томоохон эмнэлзүйн туршилт байхгүй нөхцөлд ажиглалтын судалгаануудыг нэгтгэсэн үр дүн бөгөөд зохиогчид үүнийг мэс заслын тайлбар, зөвшөөрөл, мэс заслын арга сонгоход лавлах нотолгоо болгон танилцуулсан ^[2].

Эдгээр тоо баримт бүгд арьс тайрч авдаг гар татах мэс заслын үр дүн бөгөөд энэ мэс засал хийлгэх гол шалтгаан нь жин хасалт гэж тайлбарлагддаг ^[3]. Иймд жингийн өөрчлөлт төдийлөн ихгүй хүн гоо сайхны зорилгоор зөвхөн бугалганы липосакц хийлгэх үеийн эрсдэлийг эдгээр тоогоор дүгнэж болохгүй. Энэ нийтлэлд ашигласан судалгааны хураангуйнуудад бугалганы липосакцыг дангаар нь хийсэн үеийн хүндрэлийн хувийг харуулсан мэдээлэл байхгүй.

Ховор боловч мэдэж байх ёстой хүнд халдвар

Үхжилт фасциит (necrotizing fasciitis) нь ховор боловч амь насанд аюул учруулж болох мэс заслын дараах халдвар юм ^[7]. 30 жилийн ном зохиолыг хянасан 2017 оны системчилсэн тоймд үхжилт фасциитын тухай 3782 өгүүллээс гоо сайхны мэс заслын дараа үүссэн тохиолдлыг авч үзсэн нь ердөө 18 байсан бөгөөд тэдгээрийн дотор липосакц хамгийн олон, голдуу өгзөг ба хөлний хэсэгтэй холбоотой байв ^[7]. Ихэнх тохиолдол мэс заслаас хойш 3 дахь өдрийн дотор онцлог бус шинж тэмдгээр илэрсэн тул гоо сайхны мэс заслын дараа халдвар сэжиглэгдвэл энэ өвчнийг үргэлж санаж, анхааралтай ажиглах хэрэгтэй гэж зохиогчид дүгнэсэн ^[7]. Мэс заслын дараа ердийнхөөс өөр өвдөлт, хаван, халуурал илэрвэл эмнэлэгтээ даруй мэдэгдэхийг зөвлөж байна.

Эдгэрэлт болон зөвлөгөөний үеэр тодруулах зүйлс

Бугалганы липосакцын дараа хаван, хөхрөлт, мэдрэхүйн өөрчлөлт гарч болох бөгөөд хэлбэр жигд бус үлдэж болно. Гар татах мэс засал гар дээр сорви үлдээдэг тул сорвины байрлал, уртыг урьдчилан тодруулах хэрэгтэй. Мэс заслын бус аргаар өөх багасгах, арьс чангалах төхөөрөмжүүд зарим өвчтөнд ирээдүйтэй боловч төхөөрөмж тус бүрийн заалтыг тодорхой болгохын тулд илүү өндөр түвшний нотолгоо шаардлагатай гэж үнэлэгдсэн ^[1]. Ижил бугалга байсан ч арьсны байдал, жингийн өөрчлөлтөөс хамааран тохирох арга өөр байдаг тул Таныг биечлэн үзсэн мэргэшсэн эмчтэй зөвлөлдөж шийдэхийг зөвлөж байна.

• Унжсан нь өөх үү, арьс уу
• Хэлбэрийн өөрчлөлт гарын дээд хэсэг, гар бүхэлдээ, цээжний хажуугийн аль хүртэл тархсан бэ
• Зөвхөн липосакц хийх болон арьс тайрахыг хамт хийх хоёрын ялгаа
• Арьс тайрах бол сорвины байрлал, урт
• Гарч болох хүндрэл, дахин мэс засал хийлгэх магадлал