Зовхины унжилт (птоз): шалтгаан ба засах арга

Зовхины унжилт гэж юу вэ

Зовхины унжилт гэдэг нь дээд зовхи хэвийн түвшнээс доош унжиж, нүдний хар хэсгийг бүрхсэн байдлыг хэлнэ. Зовхи унжих эсвэл давхраа зовхины зураас жигд бус байвал гадаад төрхөд илт өөрчлөлт гарч болох бөгөөд зовхины өндөр, хэлбэр, давхраа зовхины доор харагдах зовхины өргөнийг тодорхойлдог бүтцийг нарийн мэдэж байж л нарийвчлан засах боломжтой гэж тайлбарладаг^[1].

Шалтгаан нь олон янз. Төрөлхийн зовхины унжилт нь нүдийг нээдэг зовхи өргөгч булчин (levator muscle) зохих ёсоор хөгжөөгүйгээс төрөхөөс нь эхлэн илэрдэг бөгөөд хүүхдэд үүнээс гадна булчин, мэдрэл, механик шалтгаан эсвэл гэмтлээс үүсэх нь бий^[2]. Насанд хүрсний дараа үүсдэг олдмол зовхины унжилт ч байдаг тул эхлээд шалтгааныг нь ялгаж тогтоох нь засалтын эхлэл болдог.

Хүүхдийн зовхины унжилт ба харааны хөгжил

Төрөлхийн зовхины унжилт нь төрснөөс хойш эхний жилдээ илэрдэг бөгөөд дангаараа тохиолдох нь ч бий, нүдний янз бүрийн өвчин эсвэл бүх биеийн өвчний нэг хэсэг болж илрэх нь ч бий^[3]. Төрөлхийн зовхины унжилт нь харааны хөгжил, үйл ажиллагаанд саад болж болзошгүй тул тохиромжтой үед нь засах нь чухал гэж тайлбарладаг^[2].

Гэхдээ төрөлхийн зовхины унжилттай бүх хүүхдэд мэс засал шаардлагатай гэсэн үг биш. Астигматизмаас үүдэлтэй хоёр нүдний хугарлын зөрүү эсвэл харааны өдөөлт хаагдсанаас болж сул хараа (амблиопи) үүссэн хүүхдэд эрт мэс заслаар засах нь тустай байж болно гэж дүгнэсэн байна^[3]. Мэс засал хийх эсэх, хэзээ хийхийг нүдний шинжилгээ багтсан үзлэгийн дараа шийднэ.

Засах мэс заслын төрлүүд

Зовхины унжилтыг засах олон мэс заслын арга байдаг бөгөөд тус бүрийн заалт, давуу ба сул тал өөр тул өвчтөн бүрт тохирсон хандлага шаардлагатай гэж тайлбарладаг^[2]. Мэс заслын аргыг унжилтын хэмжээ, зовхи өргөгч булчингийн үйл ажиллагаа зэрэг өвчтөний хүчин зүйлс, мөн мэс засалчийн сонголт, нөхцөл боломжоос хамааруулан сонгодог^[3]. Судалгаанд байнга авч үздэг аргууд нь дараах байдалтай^{[2, 4]}.

• Духны булчинд дүүжлэх (frontalis suspension): зовхийг духны булчинтай холбож, духны хүчээр зовхийг өргөх арга
• Зовхи өргөгч булчинг тайрах, урагшлуулах (levator resection and advancement): өргөгч булчинг богиносгох эсвэл татаж бэхлэх арга
• Мюллерийн булчин, салст бүрхүүлийг тайрах (Müller's muscle conjunctival resection): зовхины дотор талаас Мюллерийн булчин болон салст бүрхүүлийн (коньюнктив) хэсгийг тайрах арга
• Шөрмөсөн хальсны мэс засал (aponeurotic surgery): өргөгч булчингийн шөрмөсөн хальсыг (апоневроз) дахин бэхлэх арга

Арга тус бүрийн засалтын хэмжээний судалгаа

2016 оны тойм судалгаа 28 өгүүллийг нэгтгэж, мэс заслын арга тус бүрээр MRD1-ийн (marginal reflex distance 1) өөрчлөлтийг харьцуулсан^[4]. MRD1 нь эвэрлэг бүрхүүлд ойсон гэрлийн цэгээс дээд зовхины ирмэг хүртэлх зай бөгөөд зовхины өндрийг илэрхийлэх үзүүлэлт юм. Шинжилгээнд шөрмөсөн хальсны мэс заслын 8, Мюллерийн булчин тайрах аргын 10, өргөгч булчин тайрах аргын 4, духны булчинд дүүжлэх аргын 6 өгүүлэл хамрагдсан^[4].

Нийт дундаж сайжралт 2.15 мм байсан бөгөөд духны булчинд дүүжлэх арга 2.4 мм, шөрмөсөн хальсны мэс засал 2.3 мм, Мюллерийн булчин тайрах арга 2.0 мм, өргөгч булчин тайрах арга 1.8 мм гэсэн дараалалтай байв^[4]. Духны булчинд дүүжлэх арга ба шөрмөсөн хальсны мэс заслын хоорондхоос бусад бүлгүүдийн ялгаа статистикийн хувьд ач холбогдолтой байв^[4].

Гэхдээ эдгээр тоог аль арга нь илүү гэсэн байдлаар унших нь учир дутагдалтай. Мэс заслын өмнөх зовхины өндөр, нас бүлэг бүрт өөр байсан бөгөөд духны булчинд дүүжлэх бүлэгт мэс заслын өмнөх зовхины байрлал хамгийн доогуур, өргөгч булчин тайрах бүлгийн дундаж нас 18.9 буюу хамгийн залуу байв^[4]. Хяналтын дундаж хугацаа 8.1 сар байсан бөгөөд шөрмөсөн хальсны мэс заслаас бусад гурван бүлэгт цаг хугацаа өнгөрөх тусам сайжралт буурсан^[4]. Судлаачид шөрмөсөн хальсны мэс заслын бүлэгт сайжралт бага зэрэг нэмэгдсэнийг өргөгч булчингийн үйл ажиллагаа харьцангуй сайн хадгалагдсан, хяналтын хугацаа богино (дунджаар 5.4 сар) байсантай холбон тайлбарласан^[4].

Өргөгч булчин сул үед хийх духны булчинд дүүжлэх арга

Зовхи өргөгч булчингийн үйл ажиллагаа сул, хүнд хэлбэрийн зовхины унжилтын үед духны булчинд дүүжлэх аргыг жишиг мэс засал гэж танилцуулдаг бөгөөд зовхийг өргөхөд өөрийн эд эсвэл нийлэг материал ашигладаг^[6]. Хүүхдийн зовхины унжилтын дунд нэг талд үүссэн, өргөгч булчингийн үйл ажиллагаа сул төрөлхийн хэлбэр хамгийн түгээмэл бөгөөд духны булчинд дүүжлэх нь хамгийн олон хийгддэг мэс засал гэсэн мэдээлэл бий^[5].

Мөн тойм судалгаа дүүжлэх материалыг зовхины мөгөөрсөн хавтанд (tarsal plate) оёдлоор шууд бэхлэх нь амжилтын хувийг нэмэгдүүлэхэд чухал болохыг харуулсан судалгааг танилцуулж, дүүжлэх хэлбэрийн загвар нь эцсийн үр дүнд нөлөөлөөгүй гэж дүгнэжээ^[5]. Материалын хувьд гуяны булчингийн хальсыг ашигладаг өөрийн гуяны өргөн хальс (autologous fascia lata) нь хүндрэл хамгийн бага, сайн материал гэж үнэлэгдэж, урт хугацааны засалтад нэн түрүүнд авч үзэх материал гэж санал болгогдсон^[5]. Зөвхөн нэг талд унжилттай бол зөвхөн тэр талд мэс засал хийх хандлагыг илүүд үздэг гэж үзжээ^[5].

Жижиг цоорхой зүсэлтээр силикон материал нэвтрүүлэх шинэ аргыг танилцуулсан мэдээлэл ч бий, гэвч энэ нь 83 настай нэг өвчтөнийг 2 сар ажигласан тохиолдлын тайлан тул үр дүн, аюулгүй байдлыг дүгнэхэд нотолгоо хангалтгүй^[6].

Дахилт, хүндрэл ба зөвлөгөөний үеэр шалгах зүйлс

Төрөлхийн зовхины унжилтын мэс засал нарийн төвөгтэй бөгөөд дахилтын улмаас хоёр ба түүнээс олон удаа мэс засал хийх шаардлага гарах нь ховор биш^[3]. Хүүхдийн зовхины унжилтын тойм судалгаа сайн үр дүнд хүрч, хүндрэлийг багасгахын тулд мэс заслын өмнөх төлөвлөгөө болон мэс заслын явц дахь шийдвэрийг болгоомжтой гаргах ёстойг онцолсон^[2]. Олон мэс заслын аргад засалтын хэмжээ цаг хугацааны явцад буурах хандлага ажиглагдсан тул^[4] мэс заслын дараах явцыг тогтмол хянуулах нь зүйтэй.

• Унжилтын шалтгаан (төрөлхийн, олдмол, булчин эсвэл мэдрэлийн асуудал гэх мэт)
• Зовхи өргөгч булчингийн үйл ажиллагаа ба унжилтын хэмжээ
• Хүүхэд бол сул хараа зэрэг харааны хөгжлийн асуудал байгаа эсэх
• Санал болгож буй мэс заслын арга, түүнийг сонгосон шалтгаан, хүлээгдэж буй давуу ба сул тал
• Дахилтын магадлал, давтан мэс засал шаардлагатай болбол хэрхэн шийдэх